Mayoz bir diploit ökaryotik hücrenin bölünerek genelde gamet olarakadlandırılan haploit hücrelere bölündüğü hücresel bir süreçtir. Gamethücresinde kromozom sayısının azalmasıyla sonuçlanan "mayoz",Yunanca'da "daha küçültmek" anlamına gelen meioun kelimesindengelmektedir.

Mayoz eşeysel üreme için gereklidir ve bu yüzden eşeyli üreyen tekhücreli organizmalar da dâhil tüm ökaryot hücrelerde görülür. ÖzellikleBdelloid rotiferlerin içinde bulunduğu birkaç ökaryot mayozyeteneklerini kaybedip partenogenezle ürerler. Mayoz eşeysiz mitotikbölünmeyle üreyen arkealarda ya da prokaryotlarda meydana gelmez.

Mayoz sırasında kromozom içinde paketlenmiş olan uzun DNAsegmentlerinden oluşan diploit üreme hücresinin genomu DNAreplikasyonundan sonra iki bölünme geçirerek gamet olarak adlandırılanhaploit hücreleri oluştururlar. Her gamet kromozomların bir setini yada orjinal hücrenin genetik içeriğinin yarısını içerir. Oluşan buhaploit hücreler diğer cinsin haploit hücreleriyle ya da döllenmesırasında yeni bir hücre olan zigotu oluşturmak için birleşebilirler.Bu yüzden mayozun bölünme mekanizması döllenme sırasında birleşen ikigenom ile eşteş bir olaydır çünkü her ebeveynden gelen kromozomlarmayoz sırasında genetik rekombinasyona uğrarlar. Dolayısıyla her gametve sonuç olarak her zigot kendi DNA'sında kendine özgü bir iz/tasarımtaşıyacaktır. Diğer bir değişle, mayoz ve eşeyli üreme genetikvaryasyonu oluşturur.

Mayoz, kromozomların yeniden dağılımını gerçekleştirmek için mitozsırasında gerçekleşen aynı biyokimyasal mekanizmaları kullanır. Mayozaözgü birçok özellik bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi homologkromozomlar arasında meydana gelen eşleşme ve genetik rekombinasyondur.

Mayozda da mitozda olduğu gibi profaz, metafaz, anafaz ve telofazolarak adlandırılan dört evre vardır. Bu evreler arada interfazolmaksızın peş peşe iki kez gerçekleşir ve sonuçta dört yavru hücremeydana gelir. Mayoz bölünme ile mitoz bölünme arasındaki en büyükfarka profazda rastlanır.

Mayoz bölünme iki aşamada gerçekleşir. Bu aşamalar, Mayoz-1 ve Mayoz-2 olarak adlandırılır.


* Çekirdek Bölünmesi I

Konu başlıkları [gizle]
1 Mayoz I
1.1 İnterfaz
1.2 Profaz I
1.3 Metafaz I
1.4 Anafaz I
1.5 Telofaz I
2 Mayoz II
2.1 Profaz II
2.2 Metafaz II
2.3 Anafaz II
2.4 Telofaz II



Mayoz I [değiştir]
İnterfaz [değiştir]Bölünmeye hazırlık evresidir. Mitozdaki interfazabenzemekle birlikte hücrelerin mitozdaki gibi büyüklüklerinin vehacimlerinin artması gerçekleşmez.


Profaz I [değiştir]DNA ipliklerinin kısalıp kalınlaşmaya başlaması ilebaşlar. Bu evre sınırları kesin olmayan 5 evreye ayrılıp incelenir. Buevreler;

* Leptoten: Kromozomların mikroskopla seçilebildikleri andan itibarenbaşlar. İki eş kromatid birbirine sarılı halde bulunur. Ayrıcakromatidler üzerinde kromomer denilen ve koyu boyanan bölgeler farkedilir.

* Zigoten: Biri anneden diğeri babadan gelen ve birbirlerine benzeyenhomolog kromozomlar yan yana gelerek eşleşmeye başlarlar Bu eşleşme biruçtan diğer uca doğru devam eder. Bu evrede her biri iki kromatidtaşıyan iki kromozomun yan yana durmasıyla sanki canlı n sayıdakromozom taşıyormuş görülür. Görülen bu yapıya "tetrat" denir.

* Pakiten: Homolog kromozomların eşleşmesi tamamlanır ancak kromozomlarkısalmaya devam eder. Ayrıca bu evrede mitozdan farklı olarak tetratlararasında genetik madde alışverişi olur. Buna crossing-over denir. Buolay homolog kromozomların birbiri üzerine çakışan (kiyazma "chiasma")kısmında gerçekleşir.

* Diploten: Kromozomların sentromerleri ayrılmamıştır. Dört kromatidiçin iki sentromer vardır. Tetrat'taki homolog kromozomlar birbirindenayrılmaya başlar. Ancak kiyazma bölgelerinde ayrılma olmaz vekiyazmalar uca doğru kaymaya başlar.

* Diakinez: Kromozomlar son halini alır. Çekirdekçik kaybolur. Çekirdek zarı parçalanır.


Metafaz I [değiştir]Çekirdek zarının parçalanması sona ermiş,sentrozomlar kutuplara çekilmiş ve iğ iplikleri ortaya çıkmıştır.Sentromerleri çift olan tetratlar ekvatoral düzlem üzerine dizilir.


Anafaz I [değiştir]Bu evrede tetratlar ikiye ayrılarak kutuplaragiderler. Ana ve babadan gelen kromozomlar rasgele olarakbirbirlerinden ayrılırlar (özelliklerimizin bazılarının anadanbazılarının babadan geçmesinin nedeni). Bu evrede kromozom sayısıindirgendiğinden kutuplara taşınan yani oğul hücrelere geçecek olankromozom sayısı vücut hücrelerinin kromozom sayısının yarısı kadardır.


Telofaz I [değiştir]Hücrenin iki kutbunda bulunan kromozomlar uzayıpincelmeye başlar. Etraflarında çekirdek zarı oluşur. Sitoplazmanınboğumlanmasıyla da haploid sayıda kromozoma sahip iki yavru hücreoluşur.

Buraya kadar geçen olaylar mayoz-I olarak adlandırılır. Bundan sonramitozdakinin aksine arada interfaz evresi olmaksızın profaz-II'ninbaşlamasıyla mayoz-II başlar. Mayoz-II mitoz bölünmenin hemen hemenaynısıdır. Hücrelerdeki haploid kromozom sayısı korunarak profaz-II,metafaz-II, anafaz-II ve telofaz-II gerçekleşerek mayoz bölünmeninsonunda n kromozom sayısına sahip 4 yavru hücre meydana gelir.

* Sitoplazma bölünmesi I

Hayvansal hücrelerde: Çekirdek bölünmesi tamamlandıktan sonrasitoplazma ortadan boğumlanarak ikiye bölünür ve iki ayrı hücre oluşmuşolur.

Bitkisel hücrelerde: Oluşmuş olan iki çekirdekli hücrenin ortasında birorta lamel (ara lamel) oluşur ve hücre duvarına kadar ulaşır.Dolayısıyla birbirine bitişik iki hücre oluşur.


Mayoz II [değiştir]* Çekirdek Bölünmesi II


Profaz II [değiştir]Birinci bölünmenin telofozı ile ikinci bölünmeninarasında bir dinlenme devresi olmadan çekirdek zarı parçalanır. Birinciiğ iplikçiklerinin doğrultusunu dik yeni iğ iplikçikleri oluşur.


Metafaz II [değiştir]Her oğul hücrenin haploıd (n) kromozomu ekvatoraldüzlem üzerinde dizilir. Bu evrede kromozomlar ikili görülür.


Anafaz II [değiştir]Ekvatoral düzlem üzerinde dizilmiş olan diatlarsentromerlerinin uzunlamasına bölünmesiyle birbirinden ayrılırlar. Herkromatid anafaz kromozomu halinde kutuplara çekilir. ç


Telofaz II [değiştir]Kromozomların helezonları açılır, dolayısıylagörünmez olurlar. Çekirdek zarları oluşur sitoplazma bölünür. Böylecebir hücreden 4 tane haploid hücre meydana gelir.

* Sitoplazma bölünmesi

Hayvansal hücrelerde: Çekirdek bölünmesi tamamlandıktan sonrasitoplazma ortadan boğumlanarak ikiye bölünür ve iki ayrı hücre oluşmuşolur.

Bitkisel hücrelerde: Oluşmuş olan iki çekirdekli hücrenin ortasında birorta lamel (ara lamel) oluşur ve hücre duvarına kadar ulaşır.Dolayısıyla birbirine bitişik iki hücre oluşur.

Mayoz bölünme sonucunda n kromozomlu 4 hücre (gamet)oluşur.